Khi cầm một con bulông lạ và cần biết bước ren để mua đúng taro hay đai ốc, dưỡng ren là dụng cụ cho câu trả lời nhanh và chính xác nhất, chỉ trong vài giây. Nhưng dùng sai thao tác thì lại dễ đọc nhầm một bước. Bài viết này giải thích dưỡng ren là gì, cách dùng dưỡng ren lá theo bốn bước, cách nhận biết lá đã khớp đúng, và phân biệt với dưỡng vòng, dưỡng trục dùng để kiểm ren đạt hay không đạt.
Dưỡng ren là gì?
Dưỡng ren là dụng cụ để xác định bước ren của một chi tiết ren. Loại thông dụng nhất là dưỡng ren lá: nhiều lá thép mỏng gập chung trong một thân giống con dao xếp, mỗi lá có một mép cắt răng cưa gia công sẵn theo đúng một bước ren tiêu chuẩn.
Nguyên lý rất đơn giản: thay vì đo khoảng cách rồi tính toán, bạn so trực tiếp biên dạng răng của lá với rãnh ren cần đo. Lá nào có răng lọt khít hoàn toàn vào ren thì bước ren ghi trên lá đó chính là bước ren của chi tiết. Vì so trực tiếp nên cách này ít sai số hơn hẳn đo gián tiếp bằng thước cặp.
Cách dùng dưỡng ren lá theo bốn bước
- Chọn đúng bộ dưỡng theo hệ renXác định chi tiết là ren hệ mét hay hệ inch, rồi lấy đúng bộ dưỡng tương ứng. Nếu chưa chắc, thử cả hai bộ, bộ nào có lá khớp hoàn hảo thì đó là hệ ren đúng.
- Áp lần lượt từng lá vào renĐặt mép răng của lá vuông góc với trục ren và ép nhẹ vào phần ren cần đo. Thử từ lá này sang lá khác cho tới khi tìm được lá mà răng lọt gọn vào các rãnh ren.
- Kiểm tra độ khớp bằng cách soi sángGiơ chi tiết cùng lá dưỡng ra hướng có ánh sáng và nhìn khe tiếp xúc. Lá khớp đúng thì răng nằm gọn suốt chiều dài, không cập kênh, không lọt sáng qua khe. Nếu còn hở sáng hoặc lá bập bênh thì chưa đúng bước.
- Đọc số trên láKhi đã tìm được lá khớp hoàn hảo, đọc con số dập trên thân lá. Với dưỡng hệ mét đó là bước ren tính bằng milimet; với dưỡng hệ inch đó là số ren trên một inch. Nên thử thêm một hai lá lân cận để chắc không có lá nào khớp tốt hơn.
Phân biệt dưỡng hệ mét và hệ inch
Một bộ dưỡng ren lá thường chỉ dành cho một hệ. Nhầm hệ là lỗi hay gặp nhất.
| Loại dưỡng | Ghi trên lá | Ví dụ giá trị | Dùng cho |
|---|---|---|---|
| Dưỡng hệ mét | Bước ren theo mm | 0.5 · 0.75 · 1.0 · 1.25 · 1.5 · 2.0 | Ren mét M |
| Dưỡng hệ inch | Số ren trên một inch | 11 · 14 · 18 · 20 · 24 · 28 | Ren UNC, UNF, BSW, ren ống |
Dấu hiệu bạn đang cầm nhầm bộ: thử hết các lá mà không lá nào khớp trọn vẹn, lá nào cũng cập kênh hoặc lệch dần. Khi đó đổi sang bộ của hệ còn lại. Nhiều bộ dưỡng phân biệt hai hệ bằng màu thân hoặc dập chữ để đỡ nhầm.
Dưỡng vòng và dưỡng trục: kiểm ren đạt hay không đạt
Ngoài dưỡng lá dùng để nhận dạng bước ren, còn hai loại dưỡng khác phục vụ mục đích khác hẳn: kiểm tra ren đã gia công có đạt kích thước hay không. Đây là dụng cụ kiểm tra chất lượng, thường dùng trong sản xuất hàng loạt.
- Dưỡng vòng ren là một vòng có ren trong, vặn vào ren ngoài của bulông hay trục ren để kiểm.
- Dưỡng trục ren là một trục có ren ngoài, vặn vào ren trong của lỗ ren hay đai ốc để kiểm.
Mỗi bộ có hai đầu: đầu đạt và đầu không đạt. Nguyên tắc kiểm: đầu đạt phải vặn vào được trơn tru hết chiều dài ren, còn đầu không đạt chỉ được phép vào tối đa vài vòng đầu rồi phải chặn lại. Nếu đầu không đạt cũng vặn sâu vào thì ren đã bị rộng quá dung sai, coi như không đạt.
Vì sao nên có dưỡng ren trong xưởng
Với xưởng cơ khí, một bộ dưỡng ren lá rẻ và nhỏ gọn nhưng tránh được nhiều sai lầm tốn kém. Xác định nhầm bước ren dẫn tới mua nhầm taro, gia công ra ren không khớp với bulông cần lắp, phải làm lại chi tiết. Thay vì phỏng đoán bằng mắt, một lần áp dưỡng cho ra ngay câu trả lời chắc chắn.
Nếu công việc thường xuyên phải xác định ren từ chi tiết mẫu, nên trang bị cả bộ hệ mét lẫn bộ hệ inch, vì nhiều nhà máy dùng lẫn cả hai hệ tùy chi tiết và tiêu chuẩn.
Tóm tắt nhanh
- Dưỡng ren lá xác định bước ren bằng cách áp lá răng cưa khớp vào rãnh ren.
- Bốn bước: chọn đúng hệ, áp từng lá, soi sáng kiểm khớp, đọc số trên lá.
- Dưỡng hệ mét ghi mm, dưỡng hệ inch ghi số ren trên một inch; đừng nhầm hai bộ.
- Dưỡng vòng và dưỡng trục dùng để kiểm ren đạt hay không, khác với dưỡng lá.
- Dưỡng lá cho biết bước ren; muốn biết đường kính vẫn cần thước cặp hoặc panme.
Đã biết bước ren, cần chọn đúng taro?
Sau khi đo được bước ren, Yutaka giúp bạn chọn đúng taro theo đường kính, bước ren, vật liệu và kiểu lỗ. Gửi thông số qua Zalo, chúng tôi tư vấn loại phù hợp từ Nachi, OSG, Yamawa.