Cầm một con bulông trên tay, bạn có thể nhìn ra ngay đường kính của nó, nhưng bước ren thì không dễ đoán. Đo sai bước ren là nguyên nhân phổ biến khiến thợ chọn nhầm taro hay bulông, lắp vào vài vòng rồi kẹt cứng. Bài viết này giải thích bước ren là gì, phân biệt nó với bước tiến, và chỉ bốn cách đo bước ren chính xác từ có dụng cụ chuyên dụng đến chỉ có tay không.
Bước ren là gì?
Bước ren là khoảng cách giữa hai đỉnh ren liền nhau, đo dọc theo trục của chi tiết. Nói cách khác, đi từ đỉnh của một vòng ren sang đỉnh của vòng ren kế tiếp, quãng đường đó chính là bước ren.
Với ren một đầu mối, loại phổ biến nhất, bước ren cũng đúng bằng quãng đường mà bulông tiến vào sau mỗi vòng vặn. Vặn một vòng, bulông đi tới một bước ren. Bước ren càng nhỏ thì ren càng mảnh và vặn một vòng đi được càng ít.
Phân biệt bước ren với bước tiến
Hai khái niệm này rất hay bị nhầm vì tên gần giống nhau, nhưng bản chất khác hẳn.
- Bước ren là thông số hình học cố định của mối ren, thuộc về bản thân con ren, không đổi dù bạn gia công thế nào.
- Bước tiến là thông số gia công, chỉ quãng đường dụng cụ tiến trong một vòng quay khi cắt, do người vận hành đặt trên máy.
Có một trường hợp đặc biệt khiến hai giá trị trùng nhau: khi taro. Taro bị ràng buộc cứng bởi bước ren, mỗi vòng quay taro phải tiến vào đúng bằng một bước ren, không thể khác. Nhưng khi khoan hay phay thì bước tiến là con số tùy chọn, hoàn toàn không liên quan tới bước ren. Nếu bạn đang tìm hiểu về bước tiến trong chế độ cắt, xem bài riêng ở phần liên kết cuối trang.
Ren hệ mét và ren hệ inch ghi bước ren khác nhau
Trước khi đo, cần biết chi tiết của bạn theo hệ nào, vì hai hệ ghi bước ren theo hai kiểu.
Ren hệ mét: ghi trực tiếp bằng milimet
Ren hệ mét ghi bước ren thẳng bằng milimet trong ký hiệu. Ví dụ M10 × 1.5 nghĩa là đường kính 10mm, bước ren 1.5mm. Cùng đường kính M10 còn có loại bước mịn 1.25mm hoặc 1.0mm, nên phải đọc đủ cả hai số.
Ren hệ inch: ghi bằng số ren trên một inch (TPI)
Ren hệ inch không ghi bước ren mà ghi số ren trên một inch, gọi tắt là TPI. Đây là số đỉnh ren đếm được trong chiều dài một inch. Số TPI càng lớn thì ren càng mảnh và bước ren càng nhỏ, tức là ngược chiều với cách hiểu của hệ mét.
Bước ren =
25.4 ÷ TPIVí dụ ren 20 TPI: bước ren = 25.4 ÷ 20 ≈
1.27 mm
Bốn cách đo bước ren
Xếp theo thứ tự từ chính xác nhất tới phương án chữa cháy khi không có dụng cụ.
1. Dùng dưỡng ren
Dưỡng ren là bộ nhiều lá thép, mỗi lá có răng cưa gia công sẵn ứng với một bước ren tiêu chuẩn. Cách dùng: thử áp từng lá vào phần ren cho tới khi răng của lá khớp khít hoàn toàn với rãnh ren, không hở khe nào. Số ghi trên lá đó chính là bước ren.
Dưỡng ren có hai loại riêng: loại cho ren hệ mét ghi theo mm, loại cho ren hệ inch ghi theo TPI. Chọn đúng loại theo hệ ren cần đo. Đây là cách nhanh và chính xác nhất, nên trang bị nếu xưởng thường xuyên phải xác định ren.
2. Đo nhiều bước bằng thước cặp rồi chia
Khi không có dưỡng ren nhưng có thước cặp, đừng đo một bước ren đơn lẻ vì sai số rất lớn. Thay vào đó, đo tổng chiều dài của nhiều bước rồi chia ra.
Cách làm: đặt thước cặp đo từ đỉnh ren đầu tiên đến đỉnh ren thứ mười một, được chiều dài của đúng mười bước ren. Chia chiều dài đó cho mười ra bước ren. Đo càng nhiều bước rồi chia thì sai số càng nhỏ.
chiều dài 10 bước ÷ 10
3. Áp ren lên mép giấy
Không có cả thước cặp, có thể lăn hoặc ấn cạnh ren lên mép một tờ giấy để in vết răng ren lên giấy. Sau đó đếm số vết trong một đoạn và dùng thước thường đo chiều dài đoạn đó rồi chia. Cách này kém chính xác, chỉ dùng để ước lượng nhanh khi ở công trường không mang theo dụng cụ.
4. So với một bulông đã biết bước ren
Nếu trong tay có sẵn bulông đã biết chắc bước ren và cùng đường kính, thử vặn thử vào nhau. Vặn trơn tru hết ren là cùng bước; vặn được vài vòng rồi cứng là khác bước. Cách này chỉ để xác nhận nhanh chứ không cho ra con số, và phải chắc chắn bulông đối chiếu đúng như ghi nhận.
Vì sao đo đúng bước ren lại quan trọng
Đo sai bước ren dẫn thẳng tới chọn nhầm dụng cụ. Hai chi tiết cùng đường kính nhưng khác bước ren sẽ không lắp được vào nhau, hoặc tệ hơn là lắp vào vài vòng đầu rồi kẹt cứng và làm tuôn ren.
Lỗi kinh điển là nhầm giữa ren bước thô và ren bước mịn cùng đường kính, ví dụ M10 bước 1.5 với M10 bước 1.25. Nhìn thoáng qua thấy giống hệt nhau, chỉ khác bước ren. Nếu mua taro theo đường kính mà không để ý bước, rất dễ ra ren không khớp với bulông cần lắp.
Tóm tắt nhanh
- Bước ren là khoảng cách giữa hai đỉnh ren liền nhau, đo dọc trục.
- Bước ren khác bước tiến; chúng chỉ bằng nhau khi taro.
- Ren hệ mét ghi bước bằng mm, ren hệ inch ghi bằng TPI (bước = 25.4 ÷ TPI).
- Đo chính xác nhất bằng dưỡng ren; không có thì đo 10 bước bằng thước cặp rồi chia 10.
- Luôn xác định cả đường kính lẫn bước ren trước khi chọn taro hay bulông.
Cần xác định đúng ren để chọn taro?
Gửi ảnh chi tiết hoặc ký hiệu ren qua Zalo, Yutaka giúp bạn xác định đường kính và bước ren, rồi tư vấn đúng taro cần dùng. Tư vấn kể cả khi bạn chưa đặt mua.