Góc mũi khoan 118° và 135° khác nhau thế nào

Trên thân mũi khoan hay trong catalog, bạn thường thấy con số 118° hoặc 135°, đó là góc mũi khoan, còn gọi là góc chóp. Hai con số này không phải chuyện nhỏ: chúng quyết định mũi hợp với vật liệu mềm hay cứng, có tự định tâm được không, và cần lực đẩy nhiều hay ít. Chọn đúng góc giúp lỗ đẹp và mũi bền hơn. Bài viết này giải thích rõ khác biệt và cách chọn.

Góc mũi khoan là gì

Góc mũi khoan là góc đo ở đầu mũi, giữa hai lưỡi cắt chính. Góc càng nhỏ thì chóp mũi càng nhọn, góc càng lớn thì chóp mũi càng tù và phẳng. Hai giá trị phổ biến nhất là 118° và 135°, và sự khác nhau về hình học này kéo theo hàng loạt khác biệt khi gia công.

Góc 118°: nhọn hơn, cho vật liệu mềm

Góc 118° là góc tiêu chuẩn phổ biến nhất, mọi hãng đều sản xuất và là mặc định nếu không ghi rõ góc. Chóp mũi nhọn hơn nên ăn tham, xuyên vào vật liệu dễ dàng.

• Hợp vật liệu mềm: nhôm, đồng, gỗ, nhựa và thép thường, nơi chóp nhọn xuyên nhanh mà không cần lực lớn.
• Đa dụng và rẻ hơn: làm được phần lớn công việc thông thường, chế tạo đơn giản nên giá thấp hơn.
• Dễ mài lại: chóp côn đơn giản có thể mài lại bằng tay hoặc máy mài thường.
• Dễ trượt trên kim loại: phần lưỡi ngang ở giữa không cắt nên mũi dễ lang thang trên bề mặt phẳng, thường cần lấy tâm hoặc khoan mồi khi khoan kim loại.

Điểm yếu của 118° lộ ra khi gặp vật liệu cứng: lưỡi ngang cọ xát nhiều, sinh nhiệt lớn, làm mũi mòn nhanh và với inox còn gây biến cứng bề mặt.

Góc 135°: tù hơn, tự định tâm, cho vật liệu cứng

Góc 135° có chóp tù và phẳng hơn, và thường được làm dạng mũi tách tâm. Tách tâm nghĩa là phần lưỡi ngang ở giữa được mài thêm thành lưỡi cắt nhỏ, biến gần như toàn bộ chóp thành lưỡi cắt.

• Tự định tâm tốt: nhờ tách tâm, mũi cắt ngay từ giữa khi chạm vật liệu, ít trượt trên bề mặt phẳng hay trơn, nhiều khi không cần lấy tâm trước.
• Lực đẩy thấp, ít nhiệt: chóp phẳng và tách tâm giảm lực đẩy dồn lên lưỡi ngang, sinh nhiệt ít hơn.
• Hợp vật liệu cứng: inox, thép hợp kim, thép tôi, gang và titan, nơi kiểm soát nhiệt và định tâm quan trọng.
• Bền hơn trên vật liệu khó: giữ lưỡi lâu hơn khi khoan vật liệu cứng so với 118°.

Đổi lại, 135° cần lực tiến lớn hơn để ăn vào vật liệu, và vì là dạng tách tâm nên mài lại khó hơn, cần đồ gá chuyên dụng chứ không mài tay đơn giản được.

Bảng so sánh nhanh

Chọn góc nào cho công việc của bạn

Không có góc nào tốt hơn tuyệt đối, chỉ có góc phù hợp hơn với từng việc.

• Chọn 118°: khi khoan vật liệu mềm, làm việc lẻ, khoan tay, hoặc cần một mũi đa dụng giá hợp lý cho phần lớn công việc.
• Chọn 135°: khi khoan vật liệu cứng như inox và thép hợp kim, khoan nhiều lỗ chính xác trên máy, hoặc khoan bề mặt cong, trơn nơi mũi dễ trượt.

Một lưu ý thực tế: khi mũi 135° mòn và bạn không có đồ gá mài tách tâm, có thể mài lại thành 118° để tiếp tục dùng cho công việc nhẹ hơn. Cách chọn mũi khoan theo vật liệu và xử lý mũi trượt được trình bày kỹ trong các bài viết liên quan bên dưới.