Bạn khoan một lỗ, tạo ren trong lỗ đó để bắt bulông. Nhưng tới lúc vặn bulông vào thì nó cứ trờn trờn, không ăn, hoặc siết nhẹ một cái là tuột hẳn ra. Cảm giác giống như vặn con ốc vào lỗ đã bị "nhờn" trên đồ gỗ vậy. Trong nghề gọi đây là ren bị tuôn, và tin tốt là hầu hết trường hợp đều do một lý do đơn giản, sửa được.
Ren bị tuôn nghĩa là sao?
Hãy tưởng tượng ren giống như những cái răng nhỏ xoáy quanh thành lỗ. Ren của bulông cũng có những cái răng như vậy. Khi hai bên khớp nhau, răng nọ cài vào răng kia, bulông mới giữ chặt được.
"Ren bị tuôn" là khi những cái răng trong lỗ bị thấp, bị cùn đầu hoặc bị mòn mất, nên chúng chỉ chạm hờ vào răng của bulông chứ không cài chặt. Thế là bulông vặn vào thấy lỏng lẻo, hoặc siết một chút là răng trượt qua nhau, tuột luôn.
Ren tuôn hay xảy ra ở ba thời điểm, và biết nó tuôn lúc nào sẽ giúp đoán đúng lý do:
| Tuôn lúc nào | Bạn thấy gì | Thường là do |
|---|---|---|
| Ngay khi đang tạo ren | Cây taro quay nhẹ bẫng như không cắt gì, ít mạt kim loại | Lỗ mồi to quá, không còn kim loại để cắt ren |
| Lần đầu bắt bulông | Nhìn thì có ren, nhưng bulông vặn vào trờn, siết nhẹ đã tuột | Ren bị cạn, hoặc vật liệu quá mềm |
| Sau khi tháo lắp nhiều lần | Lúc đầu ăn tốt, dùng lâu ngày ren mòn dần rồi tuôn | Vật liệu mềm, ren quá ít vòng, tháo ra lắp vào nhiều |
Một vài từ trong nghề dùng ở bài này: taro là dụng cụ để tạo ren bên trong lỗ; lỗ mồi là lỗ khoan sẵn trước khi taro; phoi hay mạt là vụn kim loại bị cắt ra.
Vì sao ren bị tuôn?
1. Lỗ khoan sẵn to quá — lý do hay gặp nhất
Đây là thủ phạm số một, và cũng là cái hay bị bỏ qua nhất. Mỗi cỡ ren cần một cỡ lỗ khoan sẵn riêng. Khoan to hơn dù chỉ một chút xíu thôi là ren đã cạn đi thấy rõ. Nhiều người tiện tay lấy mũi khoan "cỡ na ná" hoặc mũi đang gắn sẵn trên máy, thay vì tra bảng cho đúng, thế là ren ra không đầy. Cách chắc ăn là luôn tra đúng cỡ mũi khoan theo cỡ ren, xem bảng tra mũi khoan trước khi taro.
2. Vật liệu quá mềm
Nhôm, đồng, nhựa hay thép mềm giữ ren kém hơn hẳn thép cứng. Kể cả khi ren cắt ra đầy đủ, chỉ cần siết bulông hơi mạnh tay là răng ren đã bị tước. Với mấy vật liệu này, cần làm ren ăn sâu và nhiều vòng hơn, và tốt nhất nên dùng loại taro ép (xem mục dưới) để ren chắc hơn.
3. Cây taro vào bị nghiêng, lệch
Nếu lúc bắt đầu, cây taro không vào thẳng mà bị nghiêng, ren sẽ bị cắt lệch: một bên đầy, bên kia cạn. Chỗ cạn chính là chỗ bulông trờn. Vì vậy vài vòng đầu tiên phải căn cho cây taro thật thẳng với lỗ.
4. Ren có quá ít vòng
Tấm kim loại mỏng hoặc lỗ nông thì chỉ có được vài vòng ren, tổng sức giữ ít nên dễ tuôn khi siết. Trường hợp này xem thêm khoan và taro thép tấm mỏng để biết cách xử lý.
Lỡ ren tuôn rồi thì cứu thế nào?
Còn tùy chỗ đó có cho phép đổi sang bulông cỡ khác không, và món đồ có đáng công sửa không. Có ba cách:
Cách 1 — Khoan rộng ra, làm ren cỡ lớn hơn
Khoan cho lỗ rộng thêm, tạo ren cỡ lớn hơn, rồi dùng bulông to hơn. Đơn giản và chắc chắn. Nhược điểm là chỉ làm được khi chỗ đó cho phép đổi sang bulông lớn hơn. Nếu bắt buộc phải giữ đúng cỡ bulông cũ thì cách này không dùng được.
Cách 2 — Cấy một ống ren lót vào
Ống ren lót là một cái ống nhỏ bằng thép, mặt ngoài và mặt trong đều có ren. Người ta vặn nó vào cái lỗ đã hỏng để "trả lại" ren đúng cỡ bulông ban đầu. Cách này giữ nguyên được cỡ bulông cũ, cho ren rất chắc, và đặc biệt hợp với đồ nhôm, vật liệu mềm, hay những chỗ phải tháo ra lắp vào thường xuyên. Cách làm gần giống bước cấy ren khi lấy taro gãy, xem cách lấy taro gãy ra khỏi lỗ.
Cách 3 — Khoan lỗ mới bên cạnh
Nếu món đồ còn chỗ trống và không bắt buộc đúng vị trí lỗ cũ, nhiều khi khoan một lỗ mới bên cạnh còn nhanh và chắc hơn ngồi cứu cái lỗ đã hỏng. Cân nhắc theo giá trị của món đồ.
Làm sao để lần sau ren không tuôn nữa?
- Khoan đúng cỡ lỗ. Tra bảng theo cỡ ren, đừng khoan ước chừng hay lấy mũi cỡ na ná. Chỉ riêng việc này đã sửa được phần lớn các ca ren tuôn, xem bảng tra mũi khoan trước khi taro.
- Cho taro vào thật thẳng. Vài vòng đầu căn cho thẳng với lỗ, để ren không bị cắt lệch, cạn một bên.
- Đồ mềm thì dùng taro ép. Với nhôm, đồng, thép mềm, loại taro ép giúp ren chặt và bền hơn loại thường, xem taro ép và taro cắt phoi. Lưu ý taro ép cần cỡ lỗ khoan sẵn riêng.
- Cho ren ăn đủ nhiều vòng. Với tấm mỏng và lỗ nông, tìm cách cho ren nhiều vòng hơn để giữ chắc, tránh tuôn khi siết.
- Chỗ quan trọng thì cấy ống ren lót ngay từ đầu. Những mối chịu lực lớn hoặc phải tháo lắp nhiều, nhất là trên đồ mềm, nên cấy ống lót ngay, đừng đợi tuôn rồi mới sửa.
Ren hay bị tuôn, chọn mãi không đúng cỡ lỗ?
Ren tuôn đi tuôn lại thường do khoan sai cỡ lỗ hoặc chọn nhầm loại taro cho vật liệu. Đội ngũ kỹ thuật Yutaka giúp bạn tra đúng cỡ lỗ theo cỡ ren và chọn đúng loại taro chính hãng Nachi, OSG, Yamawa cho món đồ bạn đang làm, để ren đầy và chắc.