Mũi khoan mới mua mà chỉ khoan được vài lỗ đã cùn là chuyện gây bực và tốn tiền. Nhưng mòn nhanh gần như luôn có nguyên nhân cụ thể, không phải do mũi kém. Bài này chỉ cách đọc kiểu mòn để tìm đúng nguyên nhân, rồi đi qua bảy nguyên nhân phổ biến kèm cách khắc phục từng cái.
Đọc kiểu mòn để tìm nguyên nhân
Nhìn vị trí mòn trên mũi khoan sẽ khoanh vùng được nguyên nhân, nhanh hơn nhiều so với đoán mò rồi thử từng thứ:
| Kiểu mòn quan sát được | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|
| Mòn đều dọc hai lưỡi cắt | Chạy quá nhanh hoặc thiếu làm mát, sinh nhiệt toàn lưỡi |
| Mòn tập trung ở hai góc ngoài | Nhiệt và vật liệu mài mòn, vì góc ngoài cắt nhanh nhất |
| Lưỡi cắt đổi màu xanh tím | Quá nhiệt nghiêm trọng, lưỡi đã mất độ cứng |
| Sứt mẻ lưỡi thành vết nhỏ | Rung do kẹp lệch, hoặc vật liệu có điểm cứng, có rỗ |
| Một lưỡi mòn nhiều hơn lưỡi kia | Mài lại không cân, mũi khoan không đồng trục |
| Mòn ở mép và cạnh dẫn hướng | Phoi cọ, lỗ chật do vật liệu chai cứng bề mặt |
Bảy nguyên nhân khiến mũi khoan mòn nhanh
1. Tốc độ cắt quá cao
Đây là nguyên nhân số một. Vận tốc càng cao thì nhiệt sinh ra ở lưỡi cắt càng lớn; đến ngưỡng nhất định lưỡi mất độ cứng và mòn rất nhanh. Dấu hiệu là phoi đổi màu, lưỡi cháy màu xanh tím. Cách khắc phục là tra dải vận tốc cắt hợp lý cho vật liệu và tính lại số vòng quay theo đường kính mũi, đừng chạy theo cảm tính "cho nhanh".
2. Thiếu dung dịch làm mát
Khoan khô hoặc dòng dung dịch không tới đúng vùng cắt làm mũi quá nhiệt, mòn nhanh — đặc biệt với thép và inox. Cách khắc phục là bảo đảm dung dịch cắt gọt tưới đủ và đúng chỗ, chọn đúng loại dầu cho vật liệu. Với lỗ sâu, rút mũi theo chu kỳ để dung dịch vào được tận đáy lỗ.
3. Sai loại mũi cho vật liệu
Dùng mũi thép gió thường cho inox, thép cứng hay vật liệu chịu nhiệt là lý do khiến mũi mòn nhanh dù chế độ cắt đúng. Cách khắc phục là chọn mũi theo vật liệu: thép gió cobalt hoặc hợp kim cứng cho vật liệu khó, kèm lớp phủ phù hợp. Lớp phủ đúng giúp giảm ma sát và chịu nhiệt, kéo dài tuổi thọ đáng kể.
4. Mài lại sai góc hoặc không cân lưỡi
Mài hai lưỡi cắt không đều khiến một lưỡi gánh phần lớn tải, mòn nhanh và làm lỗ rộng. Mài sai góc đỉnh so với vật liệu, hoặc mài mất góc thoát, làm mũi chà xát thay vì cắt, sinh nhiệt. Cách khắc phục là mài lại đúng góc đỉnh cho vật liệu và cân đều hai lưỡi; nếu không tự tin tay nghề thì dùng đồ gá mài để giữ góc chuẩn.
5. Kẹp lệch, mũi khoan bị rung
Mũi kẹp không đúng tâm, đầu kẹp mòn hoặc trục chính đảo làm mũi quay lệch tâm, rung. Rung khiến lưỡi cắt va đập, sinh sứt mẻ nhỏ và mòn không đều. Cách khắc phục là kẹp mũi đúng tâm, kiểm tra độ đảo của đầu kẹp và trục chính, thay bạc kẹp đã mòn.
6. Vật liệu bị chai cứng bề mặt
Một số vật liệu, điển hình là inox, dễ bị chai cứng bề mặt khi mũi chà xát thay vì cắt. Lớp chai cứng này rất cứng, làm mũi mòn nhanh ở lỗ tiếp theo. Cách khắc phục là giữ mũi luôn ở trạng thái cắt: lực ăn đủ lớn để lưỡi ăn vào vật liệu chứ không trượt, không để mũi xoay tại chỗ mà không tiến, và không dừng giữa chừng rồi khoan lại vào cùng điểm.
7. Mài mòn do phoi và vật liệu có hạt cứng
Phoi cọ liên tục vào cạnh dẫn hướng, hoặc vật liệu chứa hạt cứng như gang, vật liệu có cát, làm mũi mòn theo kiểu mài mòn cơ học. Cách khắc phục là chọn mũi có lớp phủ chịu mài mòn, thoát phoi tốt để phoi không tích tụ cọ vào mũi, và với vật liệu mài mòn mạnh thì cân nhắc mũi hợp kim cứng thay cho thép gió.
Tóm tắt cách khắc phục theo thứ tự ưu tiên
Khi gặp mũi mòn nhanh, rà theo thứ tự này thường tìm ra nguyên nhân nhanh nhất:
- Giảm tốc độ và kiểm tra làm mát — giải quyết phần lớn ca mòn do nhiệt.
- Soi kiểu mòn — xác định đang là mòn nhiệt, sứt mẻ do rung, hay mòn lệch do mài.
- Kiểm tra mũi có hợp vật liệu không — sai loại thì đổi mũi và lớp phủ.
- Kiểm tra kẹp và độ đảo — loại bỏ rung.
- Xem lại cách mài lại — cân lưỡi, đúng góc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mũi khoan mòn nhanh hơn bình thường?
Mũi khoan mòn ở lưỡi cắt và mòn ở góc khác nhau thế nào?
Khoan inox làm mũi khoan mòn rất nhanh, phải làm sao?
Chạy tốc độ cao có làm mũi khoan mòn nhanh hơn không?
Mài lại mũi khoan sai góc có làm nó mòn nhanh không?
Lớp phủ có giúp mũi khoan lâu mòn hơn không?
Làm sao biết mũi khoan sắp hết dùng được để thay kịp?
Mũi khoan mòn nhanh, tốn chi phí dụng cụ?
Mòn nhanh lặp lại thường do chọn sai loại mũi hoặc sai lớp phủ cho vật liệu. Đội ngũ kỹ thuật Yutaka giúp bạn chọn đúng mũi khoan chính hãng Nachi, OSG cho vật liệu đang gia công, để mỗi mũi khoan được nhiều lỗ hơn.