Khoan lỗ trên ống tròn hay trục tròn, khó nhất là giây đầu tiên: chóp mũi vừa chạm mặt cong đã trượt xuống một bên sườn, thế là lỗ vào lệch tâm và loe miệng. Vấn đề không nằm ở mũi hay ở tay, mà ở chính bề mặt cong. Bài này giải thích vì sao mũi trượt trên ống, và các cách chống trượt ngay tại điểm mũi chạm bề mặt.
Trước hết: ống phải được kẹp chắc
Chống mũi trượt chỉ có ý nghĩa khi ống đã nằm yên. Ống không kẹp sẽ lăn khi mũi ăn vào, vừa làm mũi trượt vừa nguy hiểm. Cách chuẩn là đặt ống vào khối V rồi kẹp giữ — khối V vừa giữ ống không lăn vừa định sẵn đường tâm để rà mũi. Phần gá kẹp này được nói kỹ trong bài riêng; ở đây ta tập trung vào việc chống trượt tại điểm mũi chạm bề mặt.
Bốn cách chống mũi trượt
1. Đột tâm
- Đóng hõm dấu cho chóp mũi tì vào
- Đủ cho ống nhỏ, lỗ nhỏ; đóng dấu rõ, sâu
2. Giũa một vạt phẳng
- Biến điểm cong thành mặt phẳng con
- Chắc nhất cho ống lớn, lỗ lớn
3. Mũi định tâm
- Thân ngắn cứng, chóp góc lớn, ít đảo
- Tạo lỗ dẫn hướng đúng tâm trước
4. Khoan mồi mũi nhỏ
- Mũi nhỏ tạo lỗ dẫn cho mũi lớn
- Giảm lực đẩy, mũi lớn ăn đúng tâm
Đột tâm: bước tối thiểu
Đóng chấm dấu bằng đột tâm tạo một hõm cho chóp mũi tì vào, không cho nó trượt xuống sườn ống. Với ống nhỏ và lỗ nhỏ, đột tâm thường là đủ. Trên thép cứng nên đóng dấu đủ sâu và rõ.
Giũa một vạt phẳng: chắc nhất cho lỗ lớn
Giũa hoặc phay một vạt phẳng nhỏ ngay tại vị trí khoan, biến điểm cong thành một mặt phẳng con để chóp mũi tì lên như khoan trên tấm — không còn sườn dốc để trượt. Đây là cách chắc nhất khi khoan lỗ lớn trên ống hoặc trục, nhất là khi cần lỗ đúng tâm để lắp ghép. Vạt phẳng chỉ cần rộng hơn chóp mũi một chút.
Mũi định tâm và khoan mồi
Mũi định tâm thân ngắn, cứng, chóp góc lớn nên ít đảo và ăn tâm chắc hơn mũi khoan dài mảnh. Dùng nó tạo một lỗ dẫn hướng nhỏ đúng tâm trước, rồi khoan tới cỡ lỗ cần thì mũi chính theo lỗ dẫn mà không trượt. Nếu không có mũi định tâm, một mũi khoan nhỏ ngắn khoan mồi cũng tạo được lỗ dẫn tương tự — tránh dùng mũi dài mảnh để mồi vì chính nó cũng dễ trượt.
Thứ tự làm cho lỗ đúng tâm
- Kẹp ống chắc trong khối V để ống không lăn.
- Rà mũi vào đúng đường tâm ống.
- Nếu ống lớn hoặc lỗ lớn: giũa một vạt phẳng nhỏ tại chỗ khoan.
- Đột tâm tạo hõm cho chóp mũi tì.
- Khoan mồi bằng mũi định tâm hoặc mũi nhỏ.
- Khoan tới cỡ lỗ cần; giảm tiến khi sắp thủng thành ống.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mũi khoan trượt khi khoan trên ống tròn?
Vì mặt ống cong và dốc về hai bên. Ở giây đầu, phần lưỡi ngang ở chóp mũi chưa cắt mà chỉ tì và chà lên bề mặt; trên một mặt phẳng nó còn tì được, nhưng trên đỉnh ống cong nó dễ trượt xuống một bên sườn dốc. Chóp mũi trượt khỏi điểm đánh dấu nên lỗ vào lệch tâm và loe miệng. Muốn khoan trúng, phải tạo cho chóp mũi một chỗ tì không cho nó trượt.
Đột tâm trên ống tròn có đủ chống trượt không?
Đột tâm là bước tối thiểu và thường đủ cho ống nhỏ, lỗ nhỏ: hõm dấu cho chóp mũi một chỗ tì để không trượt xuống sườn ống. Nhưng trên ống lớn, mặt cong thoải, hoặc khi khoan lỗ đường kính lớn có lưỡi ngang rộng, chỉ đột tâm có thể chưa đủ. Khi đó nên giũa một vạt phẳng nhỏ tại chỗ khoan, hoặc khoan mồi bằng mũi nhỏ trước, để mũi lớn ăn đúng tâm.
Giũa một vạt phẳng trên ống để làm gì?
Giũa hoặc phay một vạt phẳng nhỏ ngay tại vị trí khoan biến điểm cong thành một mặt phẳng con để chóp mũi tì lên như khoan trên tấm phẳng, không còn sườn dốc để trượt. Đây là cách chắc nhất khi khoan lỗ lớn trên ống hoặc trục, nhất là khi cần lỗ đúng tâm để lắp ghép. Vạt phẳng chỉ cần đủ rộng hơn chóp mũi một chút.
Mũi định tâm có chống trượt trên ống tròn tốt hơn không?
Có. Mũi định tâm thân ngắn và cứng, chóp góc lớn nên ít bị đảo và ăn tâm chắc hơn mũi khoan dài mảnh. Dùng mũi định tâm tạo một lỗ dẫn hướng nhỏ đúng tâm trước, rồi mới khoan tới cỡ lỗ cần, thì mũi chính sẽ theo lỗ dẫn mà không trượt. Trên ống tròn, kết hợp đột tâm rồi mũi định tâm cho kết quả rất chắc.
Có cần kẹp ống khi khoan để chống trượt không?
Có, và đây là điều kiện tiên quyết. Ống không kẹp sẽ lăn khi mũi ăn vào, làm mũi vừa trượt vừa nguy hiểm. Cách chuẩn là đặt ống vào khối V rồi kẹp giữ, để ống nằm yên và định sẵn đường tâm; sau đó mới bàn tới chống trượt tại điểm tiếp xúc. Chống mũi trượt chỉ có ý nghĩa khi ống đã được gá chắc.
Thứ tự khoan lỗ trên ống tròn cho đúng tâm là gì?
Thứ tự hợp lý: kẹp ống chắc trong khối V; rà mũi vào đúng đường tâm ống; nếu ống lớn hoặc lỗ lớn thì giũa một vạt phẳng nhỏ tại chỗ khoan; đột tâm tạo hõm; khoan mồi bằng mũi nhỏ hoặc mũi định tâm; rồi mới khoan tới cỡ lỗ cần. Khi sắp thủng thành ống thì giảm lực tiến để mũi không giật và không làm móp ống mỏng.
Bài liên quan
Cần mũi định tâm, mũi khoan để khoan ống tròn chính xác?
Yutaka phân phối mũi khoan, mũi định tâm, mũi khoan HSS-Co chính hãng Nachi, OSG, Yamawa. Gửi loại ống, đường kính và vị trí lỗ cần khoan, đội ngũ kỹ thuật sẽ tư vấn đúng dụng cụ và báo giá nhanh.