Máy khoan từ giữ chắc là nhờ đế nam châm. Nhưng đế hút rất chắc trên mặt phẳng lại dễ tuột khi đặt lên ống tròn, mặt cong, thép mỏng hay bề mặt sơn gỉ — và đó là lúc tai nạn xảy ra. Bài này nói về các loại đế, vì sao lực hút thay đổi theo bề mặt, và cách chọn đúng đế cùng cách giữ an toàn cho từng tình huống.
Ba cách cố định theo bề mặt
Trước khi bàn về đế, cần thấy bức tranh lớn: bề mặt quyết định cách giữ máy. Trên mặt phẳng thì lực từ là đủ; nhưng lên thép hộp, mép thép, hay ống tròn thì lực từ không còn tin cậy, phải thêm kiểu cố định cơ khí.
Mặt phẳng → đế nam châm
- Đế phẳng hút thẳng lên mặt thép
- Diện tiếp xúc lớn, lực hút tối đa
Thép hộp, mép → gá kẹp
- Đầu khoan gá lên mép, kẹp cơ khí giữ chắc
- Không chỉ dựa lực từ trên vách hộp
Ống tròn → đai xích
- Đai xích siết quanh ống giữ máy
- Chắc hơn lực từ trên mặt cong
Ống nhỏ, trục → đế rãnh V
- Rãnh V ôm mặt cong hai đường tiếp xúc
- Kết hợp lực từ, dùng cho ống vừa và nhỏ
Đế phẳng: loại tiêu chuẩn cho mặt phẳng
Đế phẳng là loại phổ biến nhất, mặt dưới phẳng để áp sát lên tấm thép, dầm, mặt phẳng kết cấu. Trên bề mặt phẳng và sạch, cả mặt đế tiếp xúc với thép nên lực hút đạt tối đa, máy đứng rất chắc. Đây là đế mặc định cho phần lớn công việc khoan lỗ trên thép tấm và thép hình có mặt phẳng.
Vì sao ống tròn làm đế tuột
Đặt đế phẳng lên ống tròn thì đế chỉ chạm ống theo một đường hẹp ở giữa, hai bên đế hở ra khỏi bề mặt. Diện tiếp xúc còn rất nhỏ nên lực hút thực tế giảm mạnh — máy dễ trượt hoặc lật khi khoan, rất nguy hiểm. Vì vậy không được hút đế phẳng thẳng lên ống. Có hai cách giải quyết tùy cỡ ống: ống to thì siết máy bằng đai xích quanh ống (không dựa vào lực từ); ống vừa và nhỏ thì dùng đế vát rãnh V ôm mặt cong.
Đế vát rãnh V: hút trên ống và trục tròn
Đế vát rãnh V có xẻ một rãnh chữ V ở mặt dưới. Khi đặt lên ống hoặc trục tròn, ống tì vào hai mặt nghiêng của rãnh, đế ôm được mặt cong theo hai đường tiếp xúc thay vì một đường. Diện tiếp xúc lớn hơn nhiều nên lực hút chắc hơn hẳn và máy không lật. Đây là đế chuyên để khoan lỗ trên ống, trục, thanh tròn bằng máy khoan từ. Rãnh V cũng tự định tâm máy theo đường sinh của ống, giúp khoan đúng vị trí.
Đai xích: cố định trên ống to
Với ống đường kính lớn, lực từ trên mặt cong không còn tin cậy, nên cách chắc chắn là dùng đai xích siết vòng quanh ống để kéo máy áp chặt vào bề mặt. Lúc này máy được giữ bằng lực siết cơ khí của xích chứ không phải lực từ, nên bám rất chắc dù ống to hay bề mặt cong nhiều. Đây là kiểu cố định thường thấy khi khoan lỗ trên đường ống, ống công nghệ đã lắp. Máy dạng này thường có bàn trượt và tay quay để đưa mũi vào đúng vị trí trên ống.
Gá kẹp trên thép hộp và mép thép
Trên thép hộp hoặc khi khoan sát mép thép hình, vách thường mỏng hoặc hẹp nên lực từ không đủ hoặc không có chỗ cho cả đế bám. Khi đó dùng kiểu gá kẹp cơ khí: đầu khoan được kẹp hoặc gá lên mép thép, giữ chắc bằng ngàm kẹp thay vì chỉ dựa lực hút. Một số máy còn có đầu khoan xoay được để khoan mép ở nhiều hướng. Cách này cho phép khoan lỗ ở vị trí mà đế nam châm phẳng không bám nổi.
Nam châm điện và nam châm vĩnh cửu
Đế nam châm điện
- Chỉ hút khi có điện, bật tắt bằng công tắc
- Lực hút mạnh, tiện thao tác
- Mất điện là mất hút — cần dây an toàn
Đế nam châm vĩnh cửu
- Giữ từ bằng nam châm cứng, gạt cần cơ khí
- Không phụ thuộc điện, giữ khi mất điện
- Lực hút thường yếu hơn loại điện cùng cỡ
Chọn loại nào tùy công việc và mức lo ngại mất điện. Loại điện phổ biến vì lực mạnh và tiện; loại vĩnh cửu hợp nơi nguồn điện chập chờn hoặc cần chắc chắn không mất hút.
Bề mặt ảnh hưởng lực hút thế nào
| Bề mặt đặt đế | Lực hút | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Mặt phẳng, sạch, đủ dày | Tối đa | Dùng đế phẳng bình thường |
| Ống tròn, trục, mặt cong | Giảm mạnh nếu dùng đế phẳng | Dùng đế vát rãnh V, hoặc kê hai thanh đệm |
| Thép mỏng | Yếu, không đủ dẫn từ | Kê tấm thép dày áp dưới, hoặc đổi cách gá |
| Sơn dày, gỉ, vảy hàn | Giảm vì có khe hở | Cạo sạch chỗ đặt đế trước khi hút |
| Dầu mỡ, bụi, phoi | Giảm, dễ trượt | Lau sạch mặt thép và mặt đế |
Câu hỏi thường gặp
Khoan lỗ trên ống to hoặc thép hộp thì cố định máy khoan từ thế nào?
Trên ống đường kính lớn, lực từ ở mặt cong không tin cậy nên dùng đai xích siết vòng quanh ống để kéo máy áp chặt vào bề mặt — máy được giữ bằng lực siết cơ khí chứ không phải lực từ. Trên thép hộp hoặc sát mép thép hình, vách mỏng hoặc hẹp không đủ cho đế bám, nên dùng kiểu gá kẹp cơ khí: đầu khoan kẹp lên mép thép. Cả hai cách đều thay lực từ bằng lực giữ cơ khí cho chắc.
Vì sao máy khoan từ dễ tuột khi hút trên ống tròn?
Đế nam châm phẳng chỉ chạm mặt ống tròn theo một đường hẹp ở giữa, hai bên đế hở ra khỏi bề mặt. Diện tiếp xúc nhỏ nên lực hút thực tế giảm rất mạnh so với khi hút trên mặt phẳng, máy dễ trượt hoặc lật khi khoan. Vì vậy không được hút đế phẳng thẳng lên ống mà phải dùng đế có rãnh V hoặc kê đệm cho đế ôm được mặt cong.
Đế vát rãnh V dùng để làm gì?
Đế vát rãnh V là đế máy khoan từ có xẻ một rãnh chữ V ở mặt dưới. Khi đặt lên ống hay trục tròn, ống tì vào hai mặt nghiêng của rãnh V, đế ôm được mặt cong theo hai đường tiếp xúc thay vì một đường, nên lực hút chắc hơn nhiều và máy không lật. Đây là loại đế chuyên để khoan lỗ trên ống, trục, thanh tròn bằng máy khoan từ.
Nam châm điện và nam châm vĩnh cửu ở đế máy khoan từ khác nhau thế nào?
Đế nam châm điện chỉ hút khi có điện, bật tắt bằng công tắc — tiện nhưng mất điện là mất lực hút, nên máy loại này thường có mạch bảo vệ hoặc cảnh báo. Đế nam châm vĩnh cửu giữ từ bằng nam châm cứng, bật tắt lực hút bằng cần gạt cơ khí, không phụ thuộc điện nên vẫn giữ khi mất điện; đổi lại lực hút thường yếu hơn loại điện cùng cỡ và phải gạt tay. Chọn loại nào tùy công việc và mức độ lo ngại mất điện.
Máy khoan từ hút được trên thép mỏng không?
Thép càng mỏng thì lực hút càng yếu vì không đủ bề dày để dẫn hết từ thông của đế. Dưới một độ dày nhất định, đế không đạt lực hút định mức và máy dễ tuột. Cách xử lý: kê thêm một tấm thép dày áp sát dưới vị trí hút để tăng bề dày dẫn từ, hoặc chuyển sang cách gá khác. Nhà sản xuất thường ghi độ dày thép tối thiểu để đế đạt lực hút đủ — nên tuân theo.
Bề mặt sơn, gỉ, bẩn ảnh hưởng lực hút đế từ thế nào?
Lớp sơn dày, gỉ, vảy hàn, dầu mỡ hay bụi tạo khe hở giữa đế và thép, làm lực hút giảm mạnh vì từ thông phải vượt qua khe không khí. Trước khi hút phải làm sạch và làm phẳng chỗ đặt đế: cạo sơn gỉ, lau dầu, gạt phoi. Mặt đế cũng phải sạch và không xước lồi. Chỉ vài phần mười milimet khe hở cũng đủ làm đế yếu đi đáng kể.
Làm sao giữ máy khoan từ an toàn khi khoan ngang hoặc khoan trần?
Khi khoan ngang, khoan úp hay trên cao, ngoài lực hút của đế phải luôn dùng dây xích hoặc dây đai an toàn buộc máy vào kết cấu, phòng khi mất điện hoặc đế tuột thì máy không rơi. Kiểm tra đế đã bám chắc trước khi khoan, giữ bề mặt sạch, và không khoan quá lực làm máy rung bung. Với máy nam châm điện, mất điện là mất hút ngay, nên dây an toàn là bắt buộc ở các tư thế này.
Bài liên quan
Yutaka — giải pháp gia công, không chỉ bán dụng cụ
Chọn đúng đế máy khoan từ chỉ là một phần của bài toán. Yutaka đồng hành với xưởng cơ khí ở cả ba khâu: cung cấp dụng cụ cắt chính hãng Nachi, OSG, Yamawa (mũi khoan, taro, khoét lỗ); cung cấp máy khoan (khoan từ, khoan cầm tay); và thiết kế đồ gá, cơ cấu gia công theo yêu cầu — dựa trên kinh nghiệm nhiều năm làm đồ gá và máy tự động. Cần mua dụng cụ, cần máy, hay cần giải một bài toán gá đặt khó, Yutaka đều hỗ trợ được.
Trao đổi giải pháp qua SĐT: 0888 078 863
Email: Minhthangdo87@gmail.com