Một điều tưởng hiển nhiên nhưng hay bị bỏ qua: mũi khoan xoay tròn nên chỉ tạo được lỗ tròn. Muốn có lỗ vuông, lỗ chữ nhật hay lỗ oval trên tấm, phải dùng phương pháp khác — và khoan chỉ đóng vai trò lỗ mồi hoặc lỗ khởi đầu. Bài này điểm qua các cách tạo lỗ vuông và lỗ dài trên tấm, kèm cách chọn phương pháp theo độ dày, số lượng và độ chính xác.
Vì sao mũi khoan không tạo được lỗ vuông
Mũi khoan cắt bằng chuyển động xoay quanh trục, nên vết cắt của nó luôn là hình tròn. Không có cách nào để một mũi khoan xoay tròn cắt ra góc vuông. Vì vậy mọi phương pháp làm lỗ vuông, lỗ chữ nhật hay oval đều phải bỏ hoặc bổ sung vật liệu ở góc bằng cách khác: giũa, cắt, đục hoặc dập. Khoan chỉ giúp lấy đi phần lớn vật liệu ở giữa, hoặc tạo lỗ khởi đầu để đưa lưỡi cắt vào.
Năm cách tạo lỗ vuông, lỗ oval
Khoan rồi giũa
- Khoan một lỗ tròn trong lòng hình, giũa vuông tới vạch
- Hợp số lượng ít, không cần dụng cụ chuyên dụng
Khoan chuỗi lỗ
- Khoan nhiều lỗ sát nhau theo viền, cắt lõi rồi giũa
- Làm được lỗ lớn mà không cần đột dập
Đột dập chày cối
- Chày ép qua tấm vào cối, cắt lỗ trong một nhát
- Nhanh, đều, hợp số lượng lớn; cần khuôn đúng hình
Mũi đục vuông
- Dụng cụ đục lỗ vuông trên máy có cơ cấu phù hợp
- Cho lỗ vuông nhỏ, dùng trong một số nghề riêng
Cách thứ năm là cắt bằng nhiệt — plasma, laser hoặc oxy-gas cắt theo đường bất kỳ, kể cả vuông, oval, hình phức tạp. Đây là cách linh hoạt nhất cho tấm dày hoặc hình khó, thường làm trên máy cắt CNC để đạt kích thước chính xác.
Lỗ oval, lỗ dài: cách làm nhanh
Lỗ oval (lỗ dài) hay dùng để bắt bulông xê dịch điều chỉnh vị trí. Cách chuẩn và nhanh: khoan hai lỗ tròn bằng đúng bề rộng lỗ oval tại hai đầu, rồi cắt hoặc giũa nối hai lỗ thành rãnh. Hai lỗ tròn định sẵn bề rộng đều và hai đầu tròn của oval; phần giữa chỉ cần cắt thẳng hai cạnh nối. Nhờ vậy bề rộng rãnh đều từ đầu này sang đầu kia.
Chọn phương pháp theo công việc
| Tình huống | Cách hợp lý |
|---|---|
| Vài lỗ, không cần chính xác cao | Khoan một lỗ rồi giũa vuông |
| Lỗ lớn, số lượng ít | Khoan chuỗi lỗ, cắt lõi, giũa cạnh |
| Số lượng lớn, cần đều và nhanh | Đột dập bằng chày cối theo hình |
| Tấm dày, hình phức tạp | Cắt bằng nhiệt (plasma, oxy-gas) |
| Cần cạnh sắc nét, đúng kích thước | Đột dập hoặc cắt laser/CNC |
| Lỗ oval bắt bulông điều chỉnh | Khoan hai lỗ hai đầu, cắt nối thành rãnh |
Câu hỏi thường gặp
Mũi khoan có tạo được lỗ vuông không?
Mũi khoan xoay tròn nên chỉ tạo được lỗ tròn — không tạo trực tiếp được lỗ vuông hay lỗ oval. Để có lỗ vuông, lỗ chữ nhật hay lỗ dài, phải dùng phương pháp khác: khoan một lỗ tròn rồi giũa vuông, khoan một chuỗi lỗ sát nhau rồi cắt bỏ phần thừa, đột dập bằng chày và cối theo hình, dùng mũi đục vuông chuyên dụng trên máy có cơ cấu phù hợp, hoặc cắt bằng nhiệt. Khoan chỉ đóng vai trò lỗ mồi hoặc lỗ khởi đầu trong các cách này.
Cách nào tạo lỗ vuông đơn giản nhất trong xưởng?
Với số lượng ít và không cần độ chính xác cao, cách đơn giản nhất là khoan một lỗ tròn nhỏ hơn lỗ vuông cần làm ngay trong lòng hình, rồi giũa dần bốn cạnh cho tới đường vạch. Với lỗ lớn hơn thì khoan nhiều lỗ sát nhau theo viền trong của hình, đục hoặc cưa bỏ phần lõi, rồi giũa phẳng các cạnh. Đây là cách thủ công, chậm nhưng không cần dụng cụ chuyên dụng.
Khoan chuỗi lỗ để tạo lỗ vuông làm thế nào?
Vạch hình lỗ vuông hoặc oval lên tấm, rồi khoan một loạt lỗ nhỏ nằm sát nhau dọc theo viền phía trong đường vạch, các lỗ gần chạm nhau. Sau đó đục hoặc cưa đứt phần cầu nối mỏng còn lại giữa các lỗ để lấy lõi ra, cuối cùng giũa phẳng cạnh tới đường vạch. Lỗ càng nhỏ và càng sát nhau thì cạnh càng đỡ phải giũa. Cách này làm được lỗ lớn mà không cần đột dập.
Đột dập lỗ vuông khác khoan thế nào?
Đột dập dùng một chày có hình lỗ cần tạo ép xuyên qua tấm vào một cối khớp hình, cắt đứt luôn cả miếng theo hình chỉ trong một nhát. Nó tạo lỗ vuông, oval, chữ nhật rất nhanh và đều, hợp khi làm số lượng lớn — nhưng cần máy đột và bộ chày cối đúng hình, đúng cỡ. Khác với khoan hay giũa vốn làm từng chút, đột dập cho lỗ hoàn chỉnh ngay nhưng chi phí đầu tư khuôn cao hơn.
Chọn cách tạo lỗ vuông theo tiêu chí nào?
Chọn theo ba yếu tố: số lượng, độ dày tấm và độ chính xác. Số lượng ít, làm một vài cái thì khoan rồi giũa hoặc khoan chuỗi lỗ là hợp lý. Số lượng lớn, cần đều và nhanh thì đột dập bằng chày cối đáng đầu tư. Tấm dày hoặc hình phức tạp thì cắt bằng nhiệt (plasma, laser, oxy-gas) linh hoạt hơn. Cần cạnh sắc nét, đúng kích thước thì ưu tiên đột dập hoặc cắt CNC thay vì giũa tay.
Lỗ oval, lỗ dài để bắt bulông điều chỉnh làm thế nào?
Lỗ oval (lỗ dài) thường dùng để bắt bulông có thể xê dịch điều chỉnh vị trí. Cách làm phổ biến: khoan hai lỗ tròn bằng đường kính bề rộng lỗ oval tại hai đầu, rồi cắt hoặc giũa nối hai lỗ thành rãnh dài. Hai lỗ tròn hai đầu định sẵn chiều rộng và hai đầu tròn của oval, phần nối chỉ cần cắt thẳng hai cạnh. Đây là cách nhanh và chuẩn để có lỗ dài đều bề rộng.
Bài liên quan
Cần mũi khoan, mũi khoét để tạo lỗ mồi và lỗ chuỗi?
Yutaka phân phối mũi khoan, mũi khoét, mũi khoan HSS-Co chính hãng Nachi, OSG, Yamawa dùng để khoan lỗ mồi, lỗ chuỗi khi tạo lỗ vuông, lỗ oval. Gửi độ dày tấm và hình lỗ cần làm, đội ngũ kỹ thuật sẽ tư vấn đúng dụng cụ và báo giá nhanh.